Het antwoord is inhoudelijk goed. De toon klopt. Het format is bruikbaar. Maar het model noemt drie keer een concurrent bij naam, bevat een prijsindicatie die niet klopt, en is twee keer zo lang als gevraagd. Alles wat je niet expliciet hebt uitgesloten, kan het model opnemen.
Dat is het terrein van Randvoorwaarden (De Spelregels). Ze beschrijven wat het model niet mag doen, waar het binnen moet blijven, en aan welke criteria het resultaat minimaal moet voldoen.
Roland Bieleveldt
Randvoorwaarden (De Spelregels) zijn de grenzen waarbinnen het model opereert. Ze beschrijven niet wat het model moet doen (dat is de Taak) of hoe het eruit moet zien (dat is de Structuur), maar wat het model moet vermijden, waar het binnen moet blijven en welke minimale eisen het resultaat moet halen.
Vergelijk het met een speelveld. De Taak (De Motor) bepaalt de richting. Context (De Wereld) levert de informatie. Structuur (De Blauwdruk) bepaalt de vorm. Randvoorwaarden zetten de lijnen van het veld: het model heeft vrijheid binnen die lijnen, niet erbuiten.
Wat het model niet mag doen of noemen. “Noem geen concurrenten bij naam.” “Gebruik geen technisch jargon.” “Doe geen uitspraken over aansprakelijkheid.” “Geef geen medisch advies.” Uitsluitingen zijn bijzonder belangrijk bij output die naar buiten gaat: naar klanten, naar het publiek, naar toezichthouders.
Waar het resultaat binnen moet blijven. “Maximaal 300 woorden.” “Maximaal vijf aanbevelingen.” “Baseer je uitsluitend op het meegestuurde document, niet op algemene kennis.” “Gebruik alleen data uit 2024 en 2025.” Begrenzingen voorkomen dat het model uitwijkt naar informatie of formats die niet passen bij het doel.
Waaraan het resultaat minimaal moet voldoen. “Elke aanbeveling moet een concreet actiepunt bevatten.” “Elk risico moet een inschatting van de impact bevatten.” “De samenvatting moet alle drie de scenario’s benoemen.” Criteria definiëren de ondergrens van kwaliteit. Ze voorkomen dat het model een antwoord levert dat technisch correct is maar onvolledig.
Een veelgemaakte fout is randvoorwaarden uitsluitend negatief te formuleren. “Gebruik geen jargon, noem geen prijzen, maak het niet te lang, vermijd technische details” geeft het model een reeks verboden maar geen richting. Het model vermijdt wat je noemt, maar vult de ruimte op met iets anders dat mogelijk ook niet past.
Effectiever is de combinatie van een positieve instructie met een scherpe begrenzing. “Schrijf op B1-taalniveau” is krachtiger dan “gebruik geen moeilijke woorden.” “Baseer je uitsluitend op het bijgevoegde rapport” is krachtiger dan “verzin geen informatie.” De positieve instructie geeft richting. De begrenzing voorkomt uitwijken.
Bij korte feitelijke antwoorden, bij open brainstorms waar je het model bewust ruimte geeft, en bij taken waar het format en de inhoud al zo duidelijk zijn dat er weinig ruimte is om af te wijken. “Vertaal deze zin naar het Frans” heeft geen randvoorwaarden nodig. “Schrijf een klantenbrief over een klacht” wel, omdat het model zonder grenzen keuzes maakt over toon, lengte en inhoud die je niet wilt.
Context (De Wereld) beschrijft de werkelijkheid: wie is het publiek, wat is de situatie, welke informatie is beschikbaar. Randvoorwaarden beschrijven de grenzen: wat mag het model niet doen, hoe ver mag het gaan. “De klant heeft al drie keer gebeld en is gefrustreerd” is Context. “Bied geen financiële compensatie aan boven vijftig euro” is een Randvoorwaarde. Beide beïnvloeden de output, maar op een andere manier: Context stuurt de richting, Randvoorwaarden beperken het speelveld.
Een ziekenhuis wil een AI-model laten helpen bij het opstellen van patiëntinformatie over een nieuwe behandeling. De prompt zonder randvoorwaarden: “Schrijf een informatieblad over de nieuwe behandeling met stamcellen.” Het model schrijft een enthousiast stuk dat klinkt als een brochure, inclusief succespercentages uit studies die niet door het ziekenhuis zijn geverifieerd en een vergelijking met de behandeling van een concurrent. De prompt met randvoorwaarden: “Baseer je uitsluitend op de informatie in het bijgevoegde protocol. Noem geen succespercentages tenzij ze in het protocol staan. Doe geen uitspraken over alternatieve behandelingen. Schrijf op B1-taalniveau. Maximaal twee A4.” Het resultaat is een informatieblad dat het ziekenhuis medisch en juridisch kan verantwoorden.
Een communicatieadviseur gebruikt een AI-model om een persbericht te schrijven voor een klant. De prompt zonder randvoorwaarden: “Schrijf een persbericht over de opening van ons nieuwe kantoor in Rotterdam.” Het model schrijft een persbericht dat enthousiast klinkt maar claims bevat over groeipercentages en marktpositie die de klant niet kan onderbouwen. De prompt met randvoorwaarden: “Gebruik alleen feiten die in het bijgevoegde briefingdocument staan. Geen claims over marktpositie of groei tenzij met bron. Maximaal 400 woorden. Neem een quote op van de directeur (citaat staat in het briefingdocument).” Het resultaat is een persbericht dat de adviseur na een korte check kan verspreiden.
Wie wil weten hoe je het model een referentie meegeeft voor stijl en kwaliteit, leest verder bij Voorbeelden (De Gouden Standaard) (cluster 4.2g).
Wie terug wil naar het overzicht van alle zeven bouwstenen, vindt dat op de hubpagina De 7 bouwstenen van de ideale prompt (cluster 4.2).